حَدیث ثَقَلَیْن یا این که ثِقْلَیْن حدیثی دارای اسم و رسم و پشت سر هم از نبی اکرم(ص) میباشد درباره مقام هدایتگری قرآن و اهلبیت(ع) و بایستگی تاسی از آنها. طبق این حدیث، قرآن و اهلبیت تحت عنوان دو چیز با ارزش، همواره در کنار یکدیگرند تا در کنار آبگینه کوثر به نبی اکرم(ص) ملحق شوند. حدیث ثقلین مورداستناد متکلمان شیعه برای ثابت ولایت و امامت امامان شیعه(ع) بوده میباشد. عالمان شیعه، بهاستناد این حدیث می گویند هر خصوصیت و صفت کمالی که برای قرآن نام برده، در زمینهی اهلبیت نیز درست گو میباشد. بعضی از برداشتهای کلامی از این حدیث عبارتاند از: ثابت امامت امامان شیعه و استمرار آن تا روز قیامت، طهارت اهلبیت، بایستگی تبعیت از آنها، مرجعیت علمی، رهبری و ولایت آنها، و عدم اختلاف فی مابین اهلبیت و قرآن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد می باشد.
از حیث جمعای از عالمان اهلسنت نیز این حدیث بر مَوَدّت اهلبیت، احسان و احترام به آنان، بزرگداشت آنها و ادای حقوق و دستمزد واجب و مستحب آنان تأکید مینماید. برخی از عالمان اهل سنت، دلالت حدیث بر تمسک به اهلبیت را پذیرفتهاند؛ ولی معتقدند تصریحی بر امامت و خلافت آنان ندارد. بهگفته عالمان شیعه و اهلسنت، حدیث ثقلین صرفا یک توشه، ذکر نشده و در موردها زیادی از رسول(ص) نقل گردیدهاست. تکرار این حدیث از رسول(ص) را استدلال التفات و منزلت آن دانستهاند. حدیث ثقلین در منابع مختلف حدیثی شیعه و اهلسنت اورده شده و شیعه و اهلسنت بر مضمون و درستی آن واقعهحیث آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد داراهستند.
این حدیث با سندهای متعدد، از بیش تر از بیست بدن از اصحاب فرستاده(ص) نقل گردیده است. سید هاشم بحرانی در غایَةُالمَرام، ۸۲ حدیث با این مضمون از منابع گوناگون شیعه، همانند کافی، کمالالدین، عیون خبرها الرضا(ع)، بَصائِرالدرجات و ۳۹ حدیث از منابع اهلسنت، همانند درست مسلم، سُنَن تِرْمِذی، سنن نِسائی، سنن دارَمی و مسند احمد بن حنبل نقل رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد نموده است.
درباره مصادیق عترت و اهلبیت درین حدیث، عالمان شیعه تصریح کردهاند که منظور امامان دوازدهگانه شیعه می باشند. در بعضی احادیث نیز بدین مقاله تصریح گردیده است؛ البته عالمان اهلسنت در تبیین مصادیق آن اختلافلحاظ داراهستند؛ گروهی از آنها اصحاب کساء را اهلبیت و عترت رسول(ع) شمردهاند و بعضا آلعلی، آلعقیل، آلجعفر و آلعباس را که صدقه بر آن ها حرام میباشد، اهلبیت فرستاده معرفی شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کردهاند.
کتابهای زیادی درباره این حدیث به طور غیر وابسته چاپ و منتشر گردیده است برای مثال آن ها موسوعةُ حدیثِ الثَّقلین در چهار جلد میباشد. حدیث ثقلین حدیثی دارای شهرت[۱] میباشد از فرستاده(ص) که پی درپی[۲] و موردقبول تمامی مسلمان ها[۳] شمرده گردیدهاست. تکرار این حدیث از سوی رسول(ص) در موردها متفاوت را عامل عنایت و رده این حدیث دانستهاند.[۴] متکلمان شیعه از این حدیث برای ثابت ولایت و امامت اهلبیت(ع) سود کردهاند.[۵] دربین فرقهها و مذهبها گوناگون، حدیث ثقلین در مباحث کلامی، در قضیه امامت و جانشینی نبی(ص)، موردتوجه بوده و آن را بهجهت دلالت بر همگی مسائل و مباحث امامت، بینظیر دانستهاند.[۶]
درج بخشی از حدیث ثقلین در لوگوی مجمع جهانی اهلبیت
در عَبَقاتالانوار آمده این حدیث به جهت فراوانی اسناد و اعتبار و استحکام متن آن، از دیرباز موردتوجه عالمان و محدثان بوده و گروهی از آن ها درباره آن، کتاب و رسالههای مستقلی نگاشتهاند.[۷] به لحاظ بعضا پژوهشگران، این حدیث از سده در آغاز قمری، در جامعه ها حدیثی شیعه و اهلسنت نقل گردیده است. بعد از آن نیز در منابع تاریخی، رجالی، کلامی، اخلاقی، دینی و اصولی، به فراخور گفت و گو، از آن حافظه شدهاست.[۸]
به نقل از مولف نوشته ی علمی «حدیث ثقلین» در دانشنامه دنیا اسلام، عالمان شیعه از دیرباز در تیمهای حدیثی خویش این حدیث را نقل کردهاند؛ البته در کتابهای کلامی متقدم، در مشاجره امامت و خلافت، کمتر بدان استناد شدهاست. با این درحال حاضر، گروهی از عالمان شیعه در مشاجرههای کلامی بدان استناد کردهاند؛ برای مثال روحانی صدوق در ثابت خالی نبودن زمین از حجت و روحانی طوسی در مشاجره بایستگی وجود امامی از اهلبیت در همگی مجالها، بدین حدیث تمسک کردهاند. علامه حلی در کتاب نهجالحق در ثابت خلافت امام علی(ع) و سود کاشانی نیز در گفت و گو از مقام قرآن، از این حدیث سود کردهاند.[۹]
نقل شده میر حامدحسین هندی (درگذشت ۱۳۰۶ق) با تخصیص فصولی کلان به گواهی و دلالت حدیث ثقلین در کتاب عبقات الانوار، در شناساندن آن مقام ممتازی دارااست و بعد از وی، بیشتر از پیش بدین حدیث دقت شد تا جایی که در زمانه معاصر، مهمترین حدیثی میباشد که برای ضرورت و لزوم تمسک به اهلبیت به آن استناد میگردد.[۱۰]
حدیث ثقلین در مباحثی همانند رده قرآن، حجیت روایات اهلبیت، حجیت ظاهر قرآن، مطابقت و همخوانی قرآن و روایات اهلبیت و مقدم بودن قرآن بر حرف اهلبیت مورداستناد متکلمان شیعه بوده میباشد.[۱۱]
این حدیث را با اعتنا به تأکید بر منزلت و مرجعیت علمی اهلبیت، گشایش راهی تازه در مباحثات دربین مذهبها اسلامی دانستهاند؛ چنانکه مباحثه و اعلامکردوگوی سید عبدالحسین شرفالدین با روضه خوان سلیم بُشری با اینگونه رویکردی بود.[۱۲]
متن حدیث
حدیث ثقلین در منابع گوناگون شیعه[۱۳] و اهلسنت[۱۴] با عبارتهای مختلف از فرستاده اسلام(ص) نقل گردیده است.[۱۵] این حدیث در کتاب کافی، از کتاب ها اربعه و اساسی شیعه، اینگونه نقل گردیدهاست: «...إِنِّی تَارِکٌ فِیکمْ أَمْرَینِ إِنْ أَخَذْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا: کِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَهْلَ بَیتِی عِتْرَتِی. أَیُّهَا النَّاسُ اسْمَعُوا وَ قَدْ بَلَّغْتُ إِنَّکُمْ سَتَرِدُونَ عَلَیَّ الْحَوْضَ فَأَسْأَلُکُمْ عَمَّا فَعَلْتُمْ فِی الثَّقَلَیْنِ وَ الثَّقَلَانِ کِتَابُ اللَّهِ جَلَّ ذِکْرُهُ وَ أَهْلُ بَیتِی فَلَا تَسْبِقُوهُمْ فَتَهْلِکُوا وَ لَاتُعَلِّمُوهُمْ فَإِنَّهُمْ أَعْلَمُ مِنْکُم؛ اینجانب در بین شما دو چیز باقی می گذارم که چنانچه آنهارا دستاویز قرار دهید، هیچ زمان منحرف نخواهید شد: کتاب آفریدگار و عترتم که اهلبیتم می باشند. ای عموم بشنوید! اینجانب به شما رساندم که شما در کنار آبگینه بر اینجانب وارد می شوید. پس اینجانب از شما درباره رفتارتان با این دو یادگار گرانبها سؤال خواهم کرد؛ یعنی کتاب معبود و اهلبیتم. بر وی پیشى نگیرید که هلاک میشوید و به وی چیزى نیاموزید که آن ها از شما داناترند.»[۱۶]
حَدیث ثَقَلَیْن یا این که ثِقْلَیْن حدیثی دارای اسم و رسم و پشت سر هم از نبی اکرم(ص) میباشد درباره مقام هدایتگری قرآن و اهلبیت(ع) و بایستگی تاسی از آنها. طبق این حدیث، قرآن و اهلبیت تحت عنوان دو چیز با ارزش، همواره در کنار یکدیگرند تا در کنار آبگینه کوثر به نبی اکرم(ص) ملحق شوند. حدیث ثقلین مورداستناد متکلمان شیعه برای ثابت ولایت و امامت امامان شیعه(ع) بوده میباشد. عالمان شیعه، بهاستناد این حدیث می گویند هر خصوصیت و صفت کمالی که برای قرآن نام برده، در زمینهی اهلبیت نیز درست گو میباشد. بعضی از برداشتهای کلامی از این حدیث عبارتاند از: ثابت امامت امامان شیعه و استمرار آن تا روز قیامت، طهارت اهلبیت، بایستگی تبعیت از آنها، مرجعیت علمی، رهبری و ولایت آنها، و عدم اختلاف فی مابین اهلبیت و قرآن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد می باشد.
از حیث جمعای از عالمان اهلسنت نیز این حدیث بر مَوَدّت اهلبیت، احسان و احترام به آنان، بزرگداشت آنها و ادای حقوق و دستمزد واجب و مستحب آنان تأکید مینماید. برخی از عالمان اهل سنت، دلالت حدیث بر تمسک به اهلبیت را پذیرفتهاند؛ ولی معتقدند تصریحی بر امامت و خلافت آنان ندارد. بهگفته عالمان شیعه و اهلسنت، حدیث ثقلین صرفا یک توشه، ذکر نشده و در موردها زیادی از رسول(ص) نقل گردیدهاست. تکرار این حدیث از رسول(ص) را استدلال التفات و منزلت آن دانستهاند. حدیث ثقلین در منابع مختلف حدیثی شیعه و اهلسنت اورده شده و شیعه و اهلسنت بر مضمون و درستی آن واقعهحیث آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد داراهستند.
این حدیث با سندهای متعدد، از بیش تر از بیست بدن از اصحاب فرستاده(ص) نقل گردیده است. سید هاشم بحرانی در غایَةُالمَرام، ۸۲ حدیث با این مضمون از منابع گوناگون شیعه، همانند کافی، کمالالدین، عیون خبرها الرضا(ع)، بَصائِرالدرجات و ۳۹ حدیث از منابع اهلسنت، همانند درست مسلم، سُنَن تِرْمِذی، سنن نِسائی، سنن دارَمی و مسند احمد بن حنبل نقل رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد نموده است.
درباره مصادیق عترت و اهلبیت درین حدیث، عالمان شیعه تصریح کردهاند که منظور امامان دوازدهگانه شیعه می باشند. در بعضی احادیث نیز بدین مقاله تصریح گردیده است؛ البته عالمان اهلسنت در تبیین مصادیق آن اختلافلحاظ داراهستند؛ گروهی از آنها اصحاب کساء را اهلبیت و عترت رسول(ع) شمردهاند و بعضا آلعلی، آلعقیل، آلجعفر و آلعباس را که صدقه بر آن ها حرام میباشد، اهلبیت فرستاده معرفی شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد کردهاند.
کتابهای زیادی درباره این حدیث به طور غیر وابسته چاپ و منتشر گردیده است برای مثال آن ها موسوعةُ حدیثِ الثَّقلین در چهار جلد میباشد. حدیث ثقلین حدیثی دارای شهرت[۱] میباشد از فرستاده(ص) که پی درپی[۲] و موردقبول تمامی مسلمان ها[۳] شمرده گردیدهاست. تکرار این حدیث از سوی رسول(ص) در موردها متفاوت را عامل عنایت و رده این حدیث دانستهاند.[۴] متکلمان شیعه از این حدیث برای ثابت ولایت و امامت اهلبیت(ع) سود کردهاند.[۵] دربین فرقهها و مذهبها گوناگون، حدیث ثقلین در مباحث کلامی، در قضیه امامت و جانشینی نبی(ص)، موردتوجه بوده و آن را بهجهت دلالت بر همگی مسائل و مباحث امامت، بینظیر دانستهاند.[۶]
درج بخشی از حدیث ثقلین در لوگوی مجمع جهانی اهلبیت
در عَبَقاتالانوار آمده این حدیث به جهت فراوانی اسناد و اعتبار و استحکام متن آن، از دیرباز موردتوجه عالمان و محدثان بوده و گروهی از آن ها درباره آن، کتاب و رسالههای مستقلی نگاشتهاند.[۷] به لحاظ بعضا پژوهشگران، این حدیث از سده در آغاز قمری، در جامعه ها حدیثی شیعه و اهلسنت نقل گردیده است. بعد از آن نیز در منابع تاریخی، رجالی، کلامی، اخلاقی، دینی و اصولی، به فراخور گفت و گو، از آن حافظه شدهاست.[۸]
به نقل از مولف نوشته ی علمی «حدیث ثقلین» در دانشنامه دنیا اسلام، عالمان شیعه از دیرباز در تیمهای حدیثی خویش این حدیث را نقل کردهاند؛ البته در کتابهای کلامی متقدم، در مشاجره امامت و خلافت، کمتر بدان استناد شدهاست. با این درحال حاضر، گروهی از عالمان شیعه در مشاجرههای کلامی بدان استناد کردهاند؛ برای مثال روحانی صدوق در ثابت خالی نبودن زمین از حجت و روحانی طوسی در مشاجره بایستگی وجود امامی از اهلبیت در همگی مجالها، بدین حدیث تمسک کردهاند. علامه حلی در کتاب نهجالحق در ثابت خلافت امام علی(ع) و سود کاشانی نیز در گفت و گو از مقام قرآن، از این حدیث سود کردهاند.[۹]
نقل شده میر حامدحسین هندی (درگذشت ۱۳۰۶ق) با تخصیص فصولی کلان به گواهی و دلالت حدیث ثقلین در کتاب عبقات الانوار، در شناساندن آن مقام ممتازی دارااست و بعد از وی، بیشتر از پیش بدین حدیث دقت شد تا جایی که در زمانه معاصر، مهمترین حدیثی میباشد که برای ضرورت و لزوم تمسک به اهلبیت به آن استناد میگردد.[۱۰]
حدیث ثقلین در مباحثی همانند رده قرآن، حجیت روایات اهلبیت، حجیت ظاهر قرآن، مطابقت و همخوانی قرآن و روایات اهلبیت و مقدم بودن قرآن بر حرف اهلبیت مورداستناد متکلمان شیعه بوده میباشد.[۱۱]
این حدیث را با اعتنا به تأکید بر منزلت و مرجعیت علمی اهلبیت، گشایش راهی تازه در مباحثات دربین مذهبها اسلامی دانستهاند؛ چنانکه مباحثه و اعلامکردوگوی سید عبدالحسین شرفالدین با روضه خوان سلیم بُشری با اینگونه رویکردی بود.[۱۲]
متن حدیث
حدیث ثقلین در منابع گوناگون شیعه[۱۳] و اهلسنت[۱۴] با عبارتهای مختلف از فرستاده اسلام(ص) نقل گردیده است.[۱۵] این حدیث در کتاب کافی، از کتاب ها اربعه و اساسی شیعه، اینگونه نقل گردیدهاست: «...إِنِّی تَارِکٌ فِیکمْ أَمْرَینِ إِنْ أَخَذْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا: کِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَهْلَ بَیتِی عِتْرَتِی. أَیُّهَا النَّاسُ اسْمَعُوا وَ قَدْ بَلَّغْتُ إِنَّکُمْ سَتَرِدُونَ عَلَیَّ الْحَوْضَ فَأَسْأَلُکُمْ عَمَّا فَعَلْتُمْ فِی الثَّقَلَیْنِ وَ الثَّقَلَانِ کِتَابُ اللَّهِ جَلَّ ذِکْرُهُ وَ أَهْلُ بَیتِی فَلَا تَسْبِقُوهُمْ فَتَهْلِکُوا وَ لَاتُعَلِّمُوهُمْ فَإِنَّهُمْ أَعْلَمُ مِنْکُم؛ اینجانب در بین شما دو چیز باقی می گذارم که چنانچه آنهارا دستاویز قرار دهید، هیچ زمان منحرف نخواهید شد: کتاب آفریدگار و عترتم که اهلبیتم می باشند. ای عموم بشنوید! اینجانب به شما رساندم که شما در کنار آبگینه بر اینجانب وارد می شوید. پس اینجانب از شما درباره رفتارتان با این دو یادگار گرانبها سؤال خواهم کرد؛ یعنی کتاب معبود و اهلبیتم. بر وی پیشى نگیرید که هلاک میشوید و به وی چیزى نیاموزید که آن ها از شما داناترند.»[۱۶]
رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد؛ راهنمای کامل هماهنگی برای مراسم ختم و یادبود